Sarı Saltuk Kimdir?

Sarı Saltuk Dede/Baba, (ö. 1297/1298)

Sarı Saltuk, Anadolu ve Rumeli’nin fethi, Türkleşmesi ve İslamlaşması sırasında önemli rol oynayarak efsaneleşen bir halk kahramanıdır. Birçok kaynak tarafından Ahmet Yesevi Ocağı’ndan, Hacı Bektaş-ı Veli’nin talebelerinden Mahmud Hayran’ın müridi, veyahutta Rufai tarikâtının kurucusu olan Ahmed Er Rufai’nin tâkipçisi olduğu öne sürülen bir Türkmen-Bektaşi/Alevi inanç önderidir.
Efsanevî şahsiyet kimliğini daha yaşarken elde ettiği söylenmektedir. Hayatını anlatan Saltukname destanı, bu 13. yüzyıl alpereninin savaşlarını ve çeşitli kerametlerini konu almaktadır.
Hacı Bektaş-ı Veli’nin müridlerinden olan Sarı Saltuk’un Anadolu ve Balkanlar`da çok sayıda türbesi bulunmaktadır. Bu türbelerin bazıları Müslümanların yanı sıra Hristiyan ahaliler için de ziyaret yeri konumundadır.
Saltukname’de Sarı Saltuk`un on iki mezarı olduğu belirtilmektedir. Sarı Saltuk, beylerin ve kralların mezarına sahip çıkmak isteyeceklerini söyleyerek her isteyene verilmek üzere birer tabut hazırlamalarını vasiyet etmiştir.
En ünlü Sarı Saltuk türbelerinden birisi halkının 13. yüzyılda İslamiyet’e geçmesine önayak olduğu rivayet edilen İznik’te bulunmaktadır.
Saltukname’nin çeşitli yerlerinde Sarı Saltuk’un yer altından şifalı sular çıkardığı anlatılmaktadır. Çok ilginçtir ki Bosna-Hersek Balagay Şehrinde bulunan Tekkesi Buna Irmağının çıktığı, gözenin bulunduğu koca bir kayanın dibindedir.
Sarı Saltık’ın asıl mezarının Romanya’nın kuzeyinde Dobruca bölgesindeki Babadağ kasabasında olduğu bilinmektedir.
Kendisine bağlı Bektaşilerin yaşadığı Türkiye’de İznik’in yanı sıra Diyarbakır, Tunceli, Bor (Niğde), İznik, Rumelifeneri (İstanbul), Babaeski; Makedonya’da Ohri, Arnavutluk, Manisa’nın Alaşehir ilçesinin Yeşilyurt kasabasında ve Bosna-Hersek’te türbeleri ve makamları bulunmaktadır.
Sarı Saltuk’un hayatını anlatan Saltukname Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Cem’in (sonradan Cem Sultan ismiyle tarihe geçecektir) şehzadeliği esnasında verdiği talimat üzerine Ebu’l Hayr er-Rumi tarafından yedi senelik bir çalışma sonucunda Türk sözlü geleneğinden toplanarak 1480 yılında tamamlanmış ve kitaplaştırılmıştır. Bu eserin bir başka ilginç noktası da, yazıya geçirilmiş ilk Nasreddin Hoca hikâyesini içermesidir.
Sarı Saltuk hakkında bilgi veren başka önemli kaynak da Evliya Çelebi Seyahatname’sidir. Ayrıca, bazı tarih kitaplarında da Sarı Saltuk ile ilgili çeşitli bilgiler bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak Yazıcıoğlu Ali’nin Tevârih-i Al-i Selçuk adlı eseri sayılabilir.
İslami rivayetlere göre Sarı Saltuk, Peygamber ve Hacı Bektaş neslinden gelen Türkmen bir er olarak bilinir. Bu erin şeceresi bizzat Nakib’ül Eşraflık kayıtlarında geçer. Sarı Saltuk soyunun bir kolu Tunceli ilinin Hozat ilçesindedir. Burada Sarı Saltuk’un türbesi ve onun soyundan gelenler bulunmaktadır. Bu aileler Sarısaltık, Akdoğan,Yurt, Yer, Kılıçaslan, gibi temsilcilere sahiptir.

Bu yazı Genel kategorisine gönderilmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.